Jak jest? Dlaczego tak jest? Jak będzie? Co zrobić, aby tak było?

By dana dziedzina mogła stać się dyscypliną naukową, powinna odpowiadać na powyższe pytania. Śledząc rozwój arteterapii na świecie oraz poglądy naukowców widać, że zmierza się do ustalenia (bądź jak niektórzy twierdzą, do wzmocnienia) jej pozycji naukowej.

Dla przykładu, Międzynarodowe Konsorcjum Edukacji w Arteterapii (ECArTE) założone w 1991 r., obejmuje 32 instytucje z 14 europejskich państw. W ECArTE Polskę reprezentuje Uniwersytet Wrocławski. Celem ECArTE jest wspieranie arteterapii w Europie, a do zadań należy m.in.:

  • tworzenie międzynarodowych wymian dla studentów oraz pracowników, by umacniać więzi między arteterapeutami,
  • promowanie badań z tego zakresu, udział w konferencjach naukowych.

Beauty child

źródło: pl.fotolia.com

Arteterapia. Co warto wiedzieć?

1Fundamenty tej metody to różne koncepcje teoretyczne (np. teoria postaci, psychoanalityczna, psychologia twórczości) połączone z terapią zajęciową, wychowaniem przez sztukę, pedagogiką, psychologią, socjoterapią.

2Działanie artystyczne nie jest celem, tylko środkiem, za pomocą którego osiąga się pozytywne zmiany. Kiedy “arte” nie jest nauczaniem artystycznym, a staje się “arteterapią”? Po przeprowadzeniu całego procesu terapii, z umiejętnym wykorzystaniem wybranych elementów sztuki i z zastosowaniem się do potrzeb pacjenta.

3Działania artystyczne to przywilej każdej osoby, nie tylko osób utalentowanych. Także w aktywności, które rozbudzają i rozwijają postawy twórcze, angażują się już nie tylko artyści, ale i pedagodzy, psycholodzy czy animatorzy kultury.

Demokratyczne pojmowanie sztuki oznacza, że artyści pełnią rolę inicjatorów, ale każdy człowiek jest twórczy i pełen inwencji. Kontakt ze sztuką uruchamia w człowieku zdolność do twórczej aktywności, która kształtuje wolność, kreatywność oraz spełnia jednostkę w indywidualnym działaniu. Współczesna demokracja estetyczna to równe szanse dla wszystkich w dostępności sztuki oraz w możliwościach korzystania z niej.

https://sensitiva.pl/wp-content/uploads/2014/10/Bez-nazwy-11.jpg

4Z wychowania estetycznego nie powinno się rezygnować w żadnej terapii przez sztukę. Do arteterapii zalicza się m.in:

 

  • muzykoterapia – skoordynowane i kontrolowane użycie muzyki w leczeniu, rehabilitacji i wychowaniu dzieci, dorosłych sensitivacierpiących na somatyczne, emocjonalne i umysłowe zaburzenia (za J. Alvin). Osoby bez odpowiednich kwalifikacji nie powinny prowadzić muzykoterapii. Nie są to wyłącznie zajęcia służące zabawie, ponieważ muzyka silnie wpływa na psychikę człowieka.
  • biblioterapia – proces edukacyjny podczas którego człowiek uczy się, jak radzić sobie w sytuacjach trudnych, problemowych oraz poznaje wzorce zachowań społecznych.
  • teatroterapia – psychodrama, drama (o dramie można poczytać w zakładce Oferta -> Warsztaty dramowe), pantomima.
  • filmoterapia – audiowizualna odmiana biblioterapii.
  • plastykoterapia – wykorzystuje różne techniki (malarstwo, rzeźba, rysunek, kolaż, grafika). Metody: grafoterapia w postaci psychorysunku, Metoda Malowania 10 Palcami.
  • estetoterapia – terapia poprzez kontakt z pięknym otoczeniem.
  • silwoterapia – terapia poprzez spacery po lesie.
  • ludoterapia – terapia poprzez gry i zabawy.

5W arteterapii dziecko występuje jako pacjent, który potrzebuje konkretnych oddziaływań terapeutycznych oraz jako jednostka, która potrzebuje – odpowiedniego do swojego wieku – wychowania oraz nauczania. Arteterapia korzysta ze sztuki, a sztuka łączy się z wychowaniem. Dlatego też w ramach terapii przez sztukę można kształtować postawy i zachowania dziecka. W szkołach arteterapia wykorzystywana jest jako element terapii pedagogicznej. W tego typu aktywnościach stosuje się często techniki zabawy oraz techniki parateatralne.

6Sztuka intensywnie wpływa na sferę emocjonalną: pomaga w efektywnym przekazywaniu komunikatów, ułatwia ekspresję, wzmaga myślenie obrazowe oraz wpływa na powstanie silnych emocji. Za pomocą m.in. dźwięków, faktur, kształtów, różnych technik sztuka stymuluje dziecko polisensorycznie, co daje impuls do aktywności ruchowej i poznawczej.

7Kreatywność z reguły przypisujemy młodszym dzieciom. Starsze dzieci nierzadko wstydzą się spontaniczności, unikają rysowania czy nucenia. Związane jest to z kryzysem twórczym, umacniającym się krytycyzmem i szukaniem aprobaty w świecie dorosłych. Często zachowanie nauczycieli, wychowawców i rodziców staje się hamulcem dla twórczego myślenia, np. poprzez ocenę (“trawa jest koloru zielonego, nie pomarańczowego; słońce nie jest różowe”). Kontakt ze sztuką to lekcja inwencji, na nowo pomaga się otworzyć i przenosić refleksje na życie codzienne.

8 Arteterapia pomaga w polisensorycznym odbiorze sztuki, uczy przekładania jednych wrażeń na inne. Doskonali procesy poznawcze (mowa, wyobraźnia, spostrzeganie, myślenie, pamięć) oraz sprzyja rozwojowi percepcyjno-motorycznemu. Kształtuje pozytywną samoocenę, buduje wiarę w swoje siły i możliwości oraz uczy wychodzenia w satysfakcjonujące interakcje z otoczeniem. Integruje z grupą i pomaga przełamywać bariery, by na nowo cieszyć się z obcowania ze sztuką. Arteterapia zapewnia wszechstronny rozwój i usamodzielnienie, dzięki czemu dziecko chętniej podchodzi do nowych zadań.

Child painting at easel.

źródło: pl.fotolia.com

Gdzie można wykorzystywać techniki arteterapeutyczne?

Techniki arteterapeutyczne znajdują zastosowanie podczas zajęć integracji sensorycznej, w diagnozie modalności zmysłowych, we wspieraniu rozwoju emocjonalno-społecznego nieśmiałego dziecka oraz przy zaburzeniach dyslektycznych. Techniki arteterapeutyczne wykorzystywać można również w integracjach np. zespołu klasowego czy zespołu pracowników.

Metody edukacyjno-terapeutyczne bazujące na plastyce, ruchu, muzyce.

Do wybranych metod edukacyjno-terapeutycznych wykorzystujących plastykę, ruch czy muzykę, zaliczyć można:

  • Ruch Rozwijający Sherborne
  • Metoda Dobrego Startu Marty Bogdanowicz
  • Metoda Malowania 10 Palcami, Ruth F. Shaw
  • Terapia funkcji percepcyjno-motorycznych, Newell C. Kephart
  • Programy aktywności Knillów
  • Metoda stymulacji polisensorycznej Hedwig Abel, Poranny Krąg
  • Metoda Dennisona, Kinezjologia edukacyjna
  • Terapia uspokajająca i rozwijająca dla dzieci nerwicowych i dyslektycznych, T. Danielewicz, A. Koźmińska, J. Magnuska
  • Spójrz inaczej – zajęcia wychowawczo-profilaktyczne, A. Kołodziejczyk, E. Czemierowska, T. Kołodziejczyk

zdjęcie główne pochodzi z pl.fotolia.com