Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do 2020 roku depresja może stać się drugim co do wielkości zagrożeniem zdrowotnym po chorobach układu krążenia. Na świecie i w Polsce prowadzone są liczne kampanie społeczne, które mają na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat częstości występowania, objawów, przyczyn i konsekwencji depresji. Dzięki nim osoby cierpiące na depresję i ich rodziny mogą też uzyskać informacje, gdzie szukać specjalistycznej pomocy. Począwszy od 23 lutego 2004 jest obchodzony Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją, a od 1 lutego 2006 roku Fundacja Itaka prowadzi serwis internetowego programu „Depresja jest chorobą. Lecz depresję” (www.leczdepresje.pl) oraz kampanię „Żyć, nie umierać!”, której celem jest zwrócenie uwagi opinii społecznej na problem samobójstwa jako najpoważniejszej konsekwencji nieleczonej depresji.
~Wioletta Radziwiłłowicz, Depresja u dzieci i młodzieży

foter.com2

Pojęcie depresji jest wszechobecne w codziennym języku. Często zdarza się nam używać tego terminu do nazywania typowej reakcji na skomplikowaną, niełatwą sytuację. Jako choroba jest to poważny, destrukcyjny oraz długo utrzymujący się stan. Charakteryzują go: maksymalistycznie obniżony nastrój oraz objawy psychiczne, fizyczne i behawioralne.

Depresja zaliczana jest do zaburzeń nastroju (zaburzenia afektywne). Zależnie od stopnia objawów rozpoznaje się epizod depresyjny: łagodny, umiarkowany lub ciężki. Objawy depresyjne mogą występować przy innych schorzeniach np. przy zaburzeniach adaptacyjnych.

Coraz częściej spotykana choroba u dzieci i młodzieży

Współczesne badania wykazują, że depresja to coraz częściej spotykana choroba u dzieci i młodzieży. Do niedawna nie zajmowano się depresją z tej perspektywy. Nie interesowano się dziecięcymi uczuciami czy nastrojami. Dziś wiadomo, że dzieci – tak jak dorośli – mogą przeżywać smutek, rozczarowanie czy bezradność. Choć badania potwierdzają tendencję wzrostową zaburzeń depresyjnych, ciężko jest stanowczo określić, czy jest to rzeczywisty rozwój zachorowań, czy szersze ich diagnozowanie.

Objawy depresji

Poza kilkoma wyjątkami, zaburzenia depresyjne diagnozuje się w oparciu o kryteria, które zostały przyjęte dla dorosłych. Objawami depresji mogą być:

  • smutek
  • zniechęcenie do hobby i ulubionych aktywności
  • pobudzenie lub apatyczność w aktywności psychoruchowej
  • niska samoocena
  • poczucie braku sensu życia i nadziei
  • obwinianie się za wszystko
  • wrażenie bezradności
  • zainteresowanie śmiercią, myśli samobójcze
  • duża męczliwość
  • problem z koncentracją uwagi
  • spadek lub wzrost apetytu
  • trudności z zasypianiem lub wczesne wstawanie

Zarówno dziecko, które jest wycofane i apatyczne oraz dziecko, które jest drażliwe i “źle się zachowuje” może cierpieć na zaburzenia depresyjne. Efektem tych zaburzeń mogą być: trudność z przystosowaniem społecznym, problemy w nauce, czasami zwiększone ryzyko samobójstwa.

Charakterystycznymi zachowaniami, świadczącymi o możliwości wystąpienia zaburzeń depresyjnych, są:

  • pojawiające się problemy i trudności w szkole (spóźnienia, “ucieczki” z lekcji, unikanie sprawdzianów, nieprzygotowanie do lekcji)
  • trudności w usiedzeniu, niepokój, kręcenie się (np. skubanie skóry, skręcanie włosów)
  • gwałtowne wybuchy złości
  • nadmierna drażliwość
  • pretensje i uskarżanie się
  • nadmierna płaczliwość
  • napięcie, lęk, niepokój
  • wycofanie społeczne
  • zachowania aspołeczne
  • sięganie po alkohol, używki
  • mimo braku dolegliwości somatycznych uskarżanie się na bóle ramion, głowy, nóg, brzucha

Wiek przedszkolny i wczesnoszkolny

foter.com

Nie smutek, a drażliwość jest główną cechą dzieci cierpiących na depresję. Dziecko w tym wieku nie potrafi jeszcze szczegółowo określić swoich uczuć. O swoich problemach będzie najczęściej informowało poprzez zachowanie, mimikę twarzy oraz postawę ciała. Pociecha może mimowolnie się moczyć, skarżyć na dolegliwości somatyczne, bóle brzucha i głowy, czy brak apetytu. Czynności oraz zainteresowania, których realizowanie sprawiało dziecku przyjemność, teraz wykonywane są niechętnie. Pociecha opornie wchodzi w kontakty z rówieśnikami, może negatywnie podchodzić do zajęć.

Młodzież

Na wzrost liczby przypadków zaburzeń depresyjnych u młodzieży niewątpliwie wpływ mają czynniki hormonalne. Depresja w okresie dojrzewania związana jest z niełatwymi zadaniami rozwojowymi, z którymi nastolatkowie muszą sobie poradzić (np. poszukiwanie tożsamości seksualnej, czy rozwijanie samodzielności). Młodzi ludzie w tym czasie surowo kategoryzują siebie oraz innych na “lepszych” i “gorszych”. Szczególnej ocenie podlega wygląd, dlatego bardzo często zaobserwować można, zwłaszcza u dziewcząt, zaburzenia odżywania. Złość oraz rozdrażnienie, to cechy charakterystyczne dla tej grupy wiekowej. Nierzadko pojawiają się zmiany apetytu, wycofanie z kontaktów rówieśniczych, zmiana rytmu dobowego, brak zainteresowania dotychczasowym hobby, czy nadużywanie np alkoholu.

Depresja w tym okresie coraz częściej związana jest z presją i stresem szkolnym, próbami dostosowania się do środowiska rówieśniczego oraz z nieustanną rywalizacją.

Wśród nastolatków z zaburzeniami depresyjnymi dostrzec można skłonności do myśli samobójczych, między 15 i 19 rokiem życia wzrasta ryzyko prób samobójczych. Poza depresją istnieją inne czynniki, które mogą intensyfikować skłonności samobójcze, takie jak:

  • konflikty w rodzinie, czy w grupie rówieśniczej
  • upokorzenie, czy porażka np. w jakiejś ulubionej dziedzinie
  • odrzucenie np. rozstanie z sympatią
  • spotęgowane poczucie bezradności
  • wściekłość
  • okoliczności sprzyjające dostępowi do leków, alkoholu

“Jestem za głupi, żeby to zrobić”. Przyczyny depresji

Nie jest to wynik pojedynczego zdarzenia czy pojedynczego bodźca biologicznego. Należy wziąć pod uwagę:

  1. Czynniki genetyczne -> Jeśli rodzice biologiczni cierpieli na zaburzenia depresyjne, ryzyko na wystąpienie tych zaburzeń u dzieci wynosi 15-45%.
  2. Procesy biochemiczne, które zachodzą w mózgu (zachwianie równowagi pomiędzy różnymi substancjami biochemicznymi).
  3. Oddziaływanie środowiska zewnętrznego oraz rodzinna atmosfera. Na rozwój depresji mogą wpływać: przemoc w rodzinie, nadużywanie alkoholu w domu, przewlekła choroba dziecka lub bliskiej osoby, śmierć bliskiej osoby, rozwód rodziców, psychiczne/fizyczne/seksualne wykorzystywanie przez opiekunów, konflikty rodzinne, brak zainteresowania i zrozumienia, nadmierne kontrole ze strony rodziców, odrzucenie emocjonalne, zamiana ról dziecko-rodzic, ciężka sytuacja materialna, społeczne wykluczenie rodziny.

Presja szkolna oraz stres również wzmagają wystąpienie reakcji depresyjnej u dziecka. Niekorzystny wpływ mają: wygórowane wymagania ze strony szkoły, negatywna atmosfera w klasie (np. wrogość, rywalizacja), przemoc wśród dzieci i młodzieży, poczucie niesprawiedliwego oceniania czy niepowodzenia szkolne (np. gorsza ocena).

Dziecku należy okazywać ciepło i wsparcie w jego codziennych zmaganiach. Interesować się różnymi płaszczyznami jego życia na bieżąco, pytać i być ciekawym nie tylko wtedy, kiedy już wyczuwamy nadchodzące problemy. Dzięki stałemu budowaniu relacji z dzieckiem wpływamy na jego poczucie własnej wartości. Niska samoocena jest jednym z czynników rozwoju depresji. Dziecko odczuwa rozbieżność między tym, jak siebie postrzega, a tym, kim i jakie chciałoby być. Dziecko z zaburzeniami depresyjnymi każde niepowodzenie, czy trudną sytuację będzie tłumaczyło swoimi wadami. “Jestem za głupi, żeby to zrobić”, tak będzie brzmiało dziecko depresyjne. Nie będzie chciało podchodzić do zadań, zwłaszcza nowych. Jeśli podejdzie i coś się nie powiedzie, całą winą obarczy siebie, bez uwzględniania czynników zewnętrznych. W normalnej sytuacji dziecko znajduje właściwie ujście dla swojego zachwiania emocjonalnego, natomiast dziecko z depresją będzie przyjmowało nieprawidłowe sposoby rozwiązywania trudności.

Paper chain family protected in cupped hands

Leczenie dzieci i młodzieży z zaburzeniami depresyjnymi

Leczenie powinno być holistyczne: nakierowane na objawy oraz uwzględniające potrzeby rozwojowe, wynikające z wieku dziecka. Powinno obejmować każdy obszar nieprawidłowego funkcjonowania (relacje rodzinne, błędne przekonania o sobie i innych, problemy społeczne, problemy z nauką, trudności w kontrolowaniu emocji).

Zależnie od sytuacji stosuje się: psychoterapię, terapię interpersonalną, terapię psychodynamiczną, leczenie farmakologiczne.

Literatura zalecana: Monika Turno, One są wśród nas. Dziecko z depresją w szkole i przedszkolu. Informacje dla pedagogów i opiekunów.

www.imcreator.com