Bywa letargiczne, znudzone, grymaśne, niespokojne, niezaradne, apatyczne, bierne? Albo ciągle jest w ruchu, często krzyczy, niedbale je, nie słucha próśb i nie wykonuje poleceń, awanturuje się przy ubieraniu, mycie i czesanie włosów to katorga? Izoluje się, nie lubi wielu zapachów, unika wody, nie lubi prac manualnych, bije inne dzieci?

A. Jeans Ayres

Terapeuta i psycholog zajęciowy oraz twórca teorii Integracji Sensorycznej, badała dzieci z trudnościami motorycznymi i sensorycznymi. Twierdziła, że aby mózg mógł narzucać ciału, w co ma się angażować, wiele systemów sensorycznych musi ze sobą współpracować.

Zaburzenie przetwarzania sensorycznego (SPD, Sensory Processing Disorder), niegdyś znane jako dysfunkcja integracji sensorycznej, nie jest współczesnym usprawiedliwieniem dla wychowawczych niedoskonałości. Problemy w uczeniu się oraz w zachowaniu mogą być skutkiem niewydolności neurologicznej.

Układ nerwowy

Na wstępie zapoznajmy się z uproszczonym opisem relacji zachodzących między mózgiem a ciałem człowieka.

Układ nerwowy gwarantuje kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym. Zasadniczym zadaniem układu nerwowego jest przetwarzanie wrażeń. Składa się on z trzech, współdziałających ze sobą części:

1. PERYFERYJNY UKŁAD NERWOWY (PUN)

Odpowiedzialny jest za kierowanie narządami wewnętrznymi oraz mięśniami (uszy, oczy, kończyny).

2. AUTONOMICZNY UKŁAD NERWOWY (AUN)

Odpowiedzialny jest za kontrolowanie czynności niezależnych od naszej woli: bicie serca, oddychanie, trawienie, funkcje rozrodcze.

3. OŚRODKOWY UKŁAD NERWOWY (OUN)

Składa się z rdzenia kręgowego, neuronów, mózgu.

Zmysły

Zmysły przesyłają informacje niezbędne do właściwego funkcjonowania: zapewniają bezpieczeństwo oraz pomagają w aktywnym życiu.

Zmysły odbierają komunikaty w postaci bodźców z wewnątrz i z zewnątrz naszego ciała.

Podejmując jakieś działanie korzystamy z kilku zmysłów równocześnie. Nazywamy to integracją sensoryczną. Integracja sensoryczna jest zasadniczym procesem, który zawiadamia nas o tym Co? Gdzie? Dlaczego coś się dzieje? Jaką ma to wartość? oraz W jaki sposób powinniśmy na to zareagować? Kiedy reakcje są odpowiednie oznacza to, że zmysły dobrze realizują swoje zadania poprzez współdziałanie.

Wyróżniamy układy zmysłowe zewnętrzne (zapach, smak, wzrok, słuch, dotyk) oraz wewnętrzne (przedsionkowy, interoceptywny, proprioceptywny).

Przetwarzanie sensoryczne

Pojęcie sensoryczny, znaczy doznawany za pomocą zmysłów. Przetwarzanie sensoryczne polega na przyjmowaniu informacji z wewnątrz naszego ciała oraz z otaczającego nas świata za pomocą wszystkich zmysłów. Integrowanie oraz organizowanie zmysłów dotyku, wzroku, słuchu, smaku, węchu, ruchu i czucia mięśniowego pozwala na swobodne i prawidłowe współdziałanie w zabawie, w pracy oraz podczas innych, codziennych sytuacji życiowych. Przetwarzanie sensoryczne zachodzi właśnie w układzie nerwowym, który w 80% angażuje się w organizowanie oraz przetwarzanie informacji.

Przetwarzanie sensoryczne jest procesem dynamicznym. Obejmuje odbieranie, wykrywanie, integrację, modulację, dyskryminację (czyli różnicowanie), reakcje posturalne oraz praksję. Procesy te przebiegają równocześnie.

Dobrze działające przetwarzanie sensoryczne składa się z wejścia, organizacji i wyjścia.

Wejście sensoryczne polega na odbieraniu informacji od receptorów wewnątrz lub na zewnątrz ciała. Mózg organizuje odebrane wrażenia, by następnie ciało otrzymało instrukcję w postaci wyjścia motorycznego. Dzięki tej instrukcji robimy to, co chcemy: biegamy, jemy, śpimy, rozmawiamy. Wszystkie części centralnego układu nerwowego muszą współpracować, a informacje płynąć od jednej do drugiej. Jesteśmy w stanie robić to, na co mamy ochotę pod warunkiem, że wejście informacji sensorycznej jest zsynchronizowane z informacją motoryczną. Sprawne przetwarzanie informacji sensorycznych przez mózg skutkuje efektywniejszymi zachowaniami.

Zaburzenie przetwarzania sensorycznego

Jest to trudność w odbieraniu, organizowaniu oraz wykorzystywaniu komunikatów sensorycznych przez mózg. W praktyce wygląda to tak, że codzienne relacje z otoczeniem są nieefektywne.

Zaburzenie przetwarzania sensorycznego ma miejsce w centralnym układzie nerwowym, którym kieruje mózg. Nieprawidłowe przetwarzanie informacji oznacza, że mózg nie realizuje swojej głównej funkcji, czyli nie organizuje informacji sensorycznych. W efekcie taka osoba nie reaguje konsekwentnym, logicznym zachowaniem.

Zaburzenie Przetwarzania Sensorycznego, jako przyczyna różnych obajwów

Zaburzenie przetwarzania sensorycznego jest trudno wykrywalne nie tylko przez wychowawców, rodziców, ale i przez specjalistów z zakresu zdrowia psychicznego. Bez przeszkolenia niewiele osób wie, że specyficzne, nielogiczne zachowania mogą być skutkiem niesprawnie działającego układu nerwowego.

Zdarza się, że dziecko bardzo błyskotliwe, twórcze bywa zakłopotane, wycofane, niezdarne lub wrogo nastawione. Zaburzenie przetwarzania sensorycznego wpływa m.in. na sposób zachowania się, uczenia, poruszania, zabawy, relacji z otoczeniem, kierowania swoimi reakcjami, planowania, organizowania swoich działań czy regulowania uwagi. Oddziałuje również na to, co dziecko czuje wobec siebie samego. Stąd wymienione wyżej zachowania niejednokrotnie brane są za wynik problemów emocjonalnych lub niskiego poczucia własnej wartości.